• Kategorie
  • Fizjologia sportu

    Jak zwiększyć wydolność młodego piłkarza, nie narażając go na kontuzje?

    Jacek Piegza

    Trener przygotowania fizycznego

    Współczesny futbol to dyscyplina bardzo złożona pod względem rozwoju talentów. Na przestrzeni lat zmienił się tak diametralnie, że kiedy spojrzymy dziś na grę z czasów Pele, Cruyffa, czy Maradony, wydaje się jakby toczyła się wówczas na zwolnionych obrotach. Wtedy o końcowym wyniku decydowały przede wszystkim indywidualne umiejętności techniczne, a tempo gry było (chociaż bez obiektywnych danych) zapewne o wiele, wiele niższe niż w dzisiejszej piłce. Taka zmiana tempa gry oczywiście rodzi zupełnie nowe wyzwania w procesie szkolenia, w którym odpowiednie przygotowanie motoryczne zawodnika staje się niezwykle ważne.

    Cztery filary szkolenia

    Dzisiejszy proces szkolenia piłkarzy opiera się na 4 filarach: części technicznej, taktycznej, fizycznej i mentalnej. Każda z nich jest niezwykle istotna, ponieważ tak jak stół oparty jest na 4 nogach, tak i tutaj niższy poziom każdego komponentu wpłynie negatywnie na rezultat końcowy. Patrząc choćby na Roberta Lewandowskiego, widzimy dobrze przygotowanego fizycznie zawodnika, wyglądającego jak gladiator, dysponującego świetnym przeglądem sytuacji oraz techniką na najwyższym poziomie. Poza tym Robert w licznych wywiadach oraz życiu codziennym pokazuje się jako człowiek opanowany, skoncentrowany, o charakterze zwycięzcy i lidera. Za tak kompleksowym rozwojem zawodnika idzie profesjonalizacja szkolenia w najlepszych akademiach piłkarskich świata. 

    Początkiem tego procesu jest zawsze selekcja piłkarskich diamentów, czyli poszukiwanie młodych zawodników, posiadających cechy i parametry predysponujące ich w przyszłości do gry na najwyższym poziomie. Oczywiście jego umiejętności powinny być rozwijane poprzez dostosowanie długofalowego planu, odpowiednie bodźcowanie, pracę nad jego mocnymi i słabymi stronami. Na koniec pozostaje szukanie tego 1% różnicy w jego przygotowaniu, który zadecyduje że będzie on „ The Special One”. 

    Aby stworzyć przyszłych Lewandowskich czy Messich, szkolenie w akademiach rozpoczyna się coraz wcześniej, co z punktu widzenia materiału obejmującego wspomniane 4 filary, nie jest rzeczą dziwną. Proces ten powoduje jednak wczesną specjalizację, w wyniku której dzieci w wieku 4-6 lat poświęcają niemalże całą swoją aktywność jednemu sportowi. Godziny treningów spędzone na doskonaleniu techniki mają na celu wyposażyć młodego piłkarza w jak najszerszy wachlarz umiejętności, aby w przyszłości błyszczał na boisku i był królem dryblingu. Czy jest to jednak właściwe podejście? Jestem daleki od odpowiedzi na to pytanie, jednak pewne fakty oraz moje 7 letnie obserwacje pozwolą mi wysnuć własną teorię na ten temat, którą opiszę w 4 punktach. 

    1. Wczesna specjalizacja hamuje rozwój cech motorycznych.

    Patrząc na kanadyjski model długofalowego rozwoju motorycznego, czyli tzw. LTAD (Long Therm Athletes Development), opierający się na okresach sensytywnych w rozwoju człowieka, a więc oknach w których optymalnie kształtuje się poszczególne cechy motoryczne, trudno się nie zgodzić, że wczesna specjalizacja pozbawia nas możliwości pełnego rozwoju cech motorycznych. Według zaleceń tego programu do 12 roku życia dzieci powinny uprawiać jak najwięcej różnych aktywności sportowych, tak aby harmonijnie rozwijać repertuar ruchowy. Skoncentrowanie się na jednej dyscyplinie następuje dopiero po tym okresie, w którym zawodnik w pełni opanuje ruchowe abecadło. Wówczas kształtujemy jego umiejętności techniczne i będziemy już dysponować bardzo dobrym przygotowaniem fizycznym. Rezygnacja z monotypii ruchowej, a więc wykonywania wciąż tych samych ćwiczeń, w dalszej perspektywie zapobiegnie także kontuzjom przeciążeniowym. 

    Jak wygląda rozwój cech motorycznych piłkarzy

    Źródło http://junior.pzgolf.pl/wp-content/uploads/images_5.jpg

    1. Kompetencje ruchowe trzeba rozwijać już w przedszkolu.

    Wszystko byłoby prostsze, gdybyśmy wrócili do „starych dobrych czasów”, gdy na lekcjach wychowania fizycznego od najmłodszych lat serwowano pełne spektrum ruchowe. W sportowym menu znajdowały się dyscypliny lekkoatletyczne, gimnastyka, gry zespołowe. Przy stosunku 1 do 1 treningów do W-F uzyskalibyśmy prawdopodobnie jeszcze lepsze efekty. Dziś wiele akademii i szkółek piłkarskich próbuje nadrobić deficyty ruchowe poprzez organizowanie zajęć z judo, akrobatyki, boksu. W dużych klubach takich jak Ajax obserwujemy specjalne miejsca dedykowane innym sportom. To wszystko niestety jest tylko połowicznym rozwiązaniem problemu, który zaczyna się już w żłobkach i przedszkolach. Dzieci często nie mają w nich zapewnionych różnorodnych form aktywności. A to właśnie wtedy, w wieku 4-6 lat, przypada pierwsze apogeum motoryczności, w którym rozwijają kompetencje ruchowe. Prywatna opieka powoduje jeszcze gorsze skutki. Pilnowane przez babcie i nianie ograniczane są do kilkudziesięciu metrów kwadratowych mieszkania, nie mają możliwości kształtowania równowagi, mobilności, siły i odwagi. Z zazdrością patrzę na kulturę fizyczną w USA, gdzie sport szkolny jest niezwykle dobrze rozwinięty, a fantastyczna infrastruktura powoduje, że każdy znajdzie coś dla siebie. Dzieci na wszystkich szczeblach edukacji doświadczają wielu sportów i aktywności rekreacyjnych. 

    1. Zawodnik potrzebuje ruchu nie tylko na treningu.

    Znów będzie trochę nostalgicznie, ale patrząc na dzisiejszą cywilizację, widzimy niepokojący trend, a mianowicie drastyczny spadek aktywności dziennej. Dzień młodego sportowca wygląda mniej więcej tak:

    • Rano dowożony jest do szkoły przez rodziców. 
    • W szkole na przerwie głównie patrzy w smartphona. 
    • Po szkole jest odwożony do domu, a następnie na trening.
    • Na treningu dostaje maksymalne bodźce treningowe 
    • Jest odwożony z treningu 

    od małpy do gika

    Źródło: http://www.is.umk.pl/~duch/Wyklady/KogP/02-ewol.htm 

    Patrząc na to globalnie, widać doskonale że brak strefy pośredniej pomiędzy treningiem a innymi aktywnościami powoduje szereg negatywnych skutków. Stawy, ścięgna i mięśnie są albo w przykurczonej pozycji siedzącej, albo poddawane sprintom, skokom i strzałom na treningu lub meczu. Obserwując krokomierze, które moi zawodnicy mają w każdym smartfonie, widzę wyraźnie, że ich dzienna aktywność jest naprawdę niska. Jednocześnie, monitorując ich treningi za pomocą GPS, widzę, że trening który aplikujemy, jest naprawdę intensywny. 

    1. Odporność na zmęczenie powinno się budować na etapie dojrzewania.

    Kolejnym zjawiskiem, z którym spotykam się na co dzień, to dopasowanie treningu sportowego do tempa życia. Wszystko jest intensywne, maksymalne, ale też krótkie. Treningi trwają zwykle 60-90 minut, 3-5 razy w tygodniu, co nie pozwala na budowanie objętości i odporności na zmęczenie. Treningi w okolicach fazy intensywnego wzrostu to idealny moment na tzw. „Work Capacity Training”, w którym długość treningu powinna się zwiększać do 90-120 minut, a liczba jednostek w tygodniu wahać się pomiędzy 4 a 6. 

    Jak trenować młodego zawodnika? 

    Postępu cywilizacyjnego nie cofniemy, reforma edukacji fizycznej to także sprawa poza naszym zasięgiem, jak jednak trenować, aby przez długie lata cieszyć się sportem bez kontuzji, a w przyszłości usłyszeć hymn ligi mistrzów nie na trybunach, albo przed telewizorem? 

    1. Posługując się badaniami naukowymi, wykorzystywać okresy sensytywne, na kształtowanie cech motorycznych i umiejętności technicznych w optymalnym wieku. 
    2. Uprawiać tyle sportów ile jest to możliwe od najmłodszych lat, tak aby nie tylko rozwijać się harmonijnie, ale także zapobiec w przyszłości kontuzjom przeciążeniowym i wczesnemu wypaleniu. 
    3. Poprzez choćby obserwację krokomierza w telefonie wyznaczać sobie cele aktywności pośredniej, może być to słynne 10 000 kroków. Wybierać schody zamiast windy, rower zamiast autobusu itd. 
    4. Gdy wejdziemy już w okres specjalizacji w wieku 13-14 lat, za pomocą choćby systemu GPS monitorować obciążenie treningowe, tak aby zapobiegać przeciążeniom, szczególnie w wieku intensywnego wzrostu. 
    5. Nie bagatelizować roli wypoczynku, żywienia, oraz zdrowego trybu życia. Tutaj także można się posłużyć aplikacjami na telefonie do monitorowania nawodnienia, snu lub HRV. 

    Skąd się wziął fenomen Roberta Lewandowskiego?

    Wróćmy na koniec do przykładu Roberta Lewandowskiego. Jeśli dokładnie prześledzimy poszczególne etapy jego kariery, bez trudu dostrzeżemy elementy, które wpłynęły na jego fenomenalne przygotowanie fizyczne. Robert wywodzi się z rodziny sportowej, ojciec uprawiał Judo i grał w piłkę nożną, matka była siatkarką. Jest wielce prawdopodobne, że w dzieciństwie uprawiał wiele różnych sportów. Oficjalnie wiadomo o judo i biegach przełajowych. 

    Spójrzmy również na to, kiedy zaczynał przygodę z piłką. Pierwszym jego klubem była Varsovia Warszawa, do której trafił dopiero w wieku 9 lat (gdy miał już kompetencje ruchowe z innych dyscyplin). Kolejnym ciekawym faktem jest to, że był zawodnikiem niewielkiej postury, można więc domniemać, że był późno dojrzewający, co uchroniło go prawdopodobnie przed nadmiernym eksploatowaniem przez klub, kadry wojewódzkie i narodowe. 

    Patrząc na powyższe fakty widzimy pewne analogie, a więc uprawianie wielu dyscyplin sportowych, późna specjalizacja, dzięki opóźnionemu rozwojowi także prawidłowa proporcja pomiędzy treningiem a meczami. Efekty tego widzimy w aktualnym sezonie, w którym Lewandowski jest na ustach całego świata. Być może to właśnie jest droga optymalnego rozwoju, a być może rozwój nauki i technologii da nam więcej danych, dzięki którym znajdziemy odpowiedzi bliskie pewności?

    Jacek Piegza

    Trener przygotowania fizycznego

    Trener przygotowania fizicznego w KGHM Zagłębie

    Share article:

    Similar Articles

    Fizjologia sportu

    Jak skutecznie dostosować obciążenie treningowe? Historia MUKS CWZS Bydgoszcz

    Ten artykuł przeczytasz w 15 minut. MUKS CWZS Bydgoszcz to niewielki, ale profesjonalnie prowadzony klub, w którym najważniejszy jest rozwój zawodników. Dzięki wprowadzeniu monitoringu GPS iCzytaj więcej >

    Fizjologia sportu

    Dlaczego przygotowanie motoryczne jest kluczem na zapleczu Premier League?

    Na pierwszy rzut oka zapis z treningu "Mitro" przypomina ekstremalnie pofałdowane górskie łańcuchy. Nałożone na siebie wartości tętna i prędkości na wykresie z systemu GPS naCzytaj więcej >

    Fizjologia sportu

    Jak trenować indywidualnie w czasie kwarantanny?

    Okres przymusowej kwarantanny spowodowanej wirusem COVID -19 jest problematyczny dla zawodników wszystkich dyscyplin sportowych. W piłce nożnej wybuch epidemii zbiegł się akurat ze startem rund wiosennych.Czytaj więcej >

    Fizjologia sportu

    Jak budować kondycję i monitorować obciążenie treningowe zawodników w okresie przygotowawczym do sezonu?

    Okresy przygotowawcze w piłce nożnej to bardzo ważne momenty w roku pod względem przygotowania motorycznego. Najczęściej są to dwa okresy: zimowy – dłuższy, w którym możnaCzytaj więcej >

    Fizjologia sportu

    Jak przygotować zawodników do sezonu?

    W kontekście ostatnich trendów w piłce nożnej, mikro i mezocykle treningowe w trakcie przygotowań do sezonu można podzielić konwencjonalne i oparte o periodyzację taktyczną. Który przynosiCzytaj więcej >

    Fizjologia sportu

    Jak przygotować pod względem motorycznym drużynę z niższych klas rozgrywkowych?

    To pytanie zazwyczaj nurtuje wszystkich trenerów, nie tylko tych pracujących w niższych klasach rozgrywkowych, ale i na najwyższym poziomie. Shad Forsythe, Amerykanin przez lata odpowiedzialny zaCzytaj więcej >

    Fizjologia sportu

    Jak kamizelki GPS pomagają w szkoleniu młodych piłkarzy?

    – Systemy monitoringu zawodnika GPS krążą po Ekstraklasie, ale ich ceny są po prostu zaporowe dla akademii piłkarskich. Tutaj mamy w dobrej cenie obiektywny obraz treninguCzytaj więcej >

    Fizjologia sportu

    Jak monitorować i optymalizować obciążenia treningowe?

    Podstawą do monitoringu i optymalizacji obciążeń treningowych jest wiedza na temat naszych zawodników. Aby ją pozyskać konieczne jest przeprowadzenie testów, ale same wyniki to nie wszystko.Czytaj więcej >

    Chcesz skorzystać z naszych produktów?

    wystarczy kliknąć przycisk poniżej

    Kup teraz!

    "