• Kategorie
  • Psychologia sportu

    Co zrobić, aby zawodnik rozwijał swój potencjał?

    Łukasz Rutkowski

    Trener przygotowania mentalnego KGHM Zagłębie

    Trener odgrywa bardzo ważną rolę na wszystkich etapach kształtowania osobowości zawodnika. Jego funkcja jest nieoceniona, ale także niesamowicie złożona. Może pełnić rolę matki, ojca, dobrego wujka, kolegi, przyjaciela, powiernika, doradcy, wroga i policjanta. Wszystko zależy od tego w jakiej fazie rozwoju znajduje się zawodnik i z jakimi problemami w danym okresie musi się zmierzyć. 

    Alex Ferguson twierdził, że właśnie ta złożoność roli trenera jest największym wyzwaniem w jego zawodzie, a umiejętność wcielania się w odpowiednią rolę kluczowa w rozwijaniu zawodnika. Nie tylko pod względem umiejętności piłkarskich, ale przede wszystkim jego psychiki.

    Moje doświadczenie w pracy z bardzo utalentowaną młodzieżą nauczyło mnie tego, że im szybciej zaczniemy dopasowywać się do potrzeb zawodników, tym lepiej będą radzić sobie w trudnych chwilach. Zwykle bowiem to nie brak talentu sprawia, że odwracają się od sportu, tylko presja jaką sami sobie stwarzają, nie radząc sobie z niepowodzeniami. Tak samo jak trener musi spełniać wiele ról jednocześnie, tak zawodnik powinien radzić sobie z wieloma trudnościami. 

    Warto więc na początek uświadomić sobie, z jakimi wyzwaniami możemy się spotkać na różnych etapach rozwoju. Dla ułatwienia, podzieliliśmy je na kategorie wiekowe. Każdą opisujemy pod kątem potrzeb zawodników i udzielamy wskazówek, w jaki sposób trener może pomóc zawodnikowi przebrnąć przez ten burzliwy czas i sprawić, aby rozwinął skrzydła.

    U5-U7: TRENER = RODZINA

    Najmłodsze grupy stanowią największe wyzwanie, a trener jest tu przede wszystkim kimś z rodziny. Na tak wczesnym etapie w tej roli najlepiej sprawdzają się kobiety, ze względu na swoją opiekuńczość.

    Należy pamiętać, że dzieci w tym wieku mogą mieć problemy z koncentracją, skupieniem uwagi na jednym zadaniu i słuchaniem poleceń - nie przez złośliwość, ale ograniczenia związane z rozwojem. Na tym etapie uczą się one poprzez naśladowanie zachowań. Najlepszym rozwiązaniem jest ciągłe pokazywanie i wspólne działanie. Trener jest więc „moderatorem” grupy i wykonuje wszystkie ćwiczenia (łącznie z zabawami) razem z dziećmi. 

    A co kiedy mamy w grupie niesforne dziecko? Na takie zachowanie może wpływać bardzo wiele czynników: sytuacja w domu, zmęczenie, nieprzespana noc itd. W takim przypadku należy zostawić zawodnika i zająć się tymi, którzy dobrze pracują (ale mieć łobuza na oku). Dzieci w tym wieku potrzebują uwagi i informacji od trenera, że wykonują właściwie swoje zadania. Dlatego trzeba często zwracać na nie uwagę i nagradzać pochwałą dobre zachowania. Wystarczy, że zbijemy piątkę z zawodnikiem i powiemy przy wszystkich, z czego jesteśmy zadowoleni.

    Jeśli natomiast będziemy zwracać uwagę tylko na złe zachowania, zawodnicy dostaną informację, że aby trener zainteresował się nimi, to muszą rozrabiać.

    U8 – U11: TRENER = RODZIC I PRZYJACIEL 

    Jest to kolejny bardzo wymagający przedział wiekowy, zdecydowanie rośnie tu znaczenie i rola trenera w rozwoju zawodnika. Dzieci potrafią skupić się już na dłuższych poleceniach, rośnie ich ciekawość świata, ale mogą mieć trudności z kontrolowaniem emocji, szczególnie złości. Warto więc uzbroić się w cierpliwość i “nie bawić się w przeciąganie liny”. 

    Zostawienie przestrzeni na przeżywanie trudnych emocji jest bardzo ważne, ponieważ uczy radzenia sobie z emocjami. Jeśli już doszło do „wybuchu” złości, należy zaczekać z rozmową do momentu, aż zawodnik się uspokoi. Próba natychmiastowej interwencji może doprowadzić do jeszcze większej eskalacji. 

    Największym wyzwaniem na tym etapie może być strach przed niepowodzeniami. Szczególnie przed grupą rówieśników, ponieważ bardzo rośnie znaczenie grupy. Dzieci chcą być akceptowane przez swoich kolegów, a bycie niekompetentnym może prowadzić do odrzucenia przez grupę. Rolą trenera jest zachęcanie do wychodzenia poza strefę komfortu i wyrozumiałość na niepowodzenia. Zawodnicy w tym wieku są szczególnie wrażliwi na porażki.

    Warto koncentrować się na pracy, a nie jej efektach, na które trzeba będzie poczekać. Dzieci różnią się między sobą tempem nabywania umiejętności, dlatego wytwarzanie presji może okazać się odwrotne do naszych zamiarów. Zbytnia krytyka lub porównywanie zawodników do siebie mogą doprowadzić do sytuacji, w której dziecko nie będzie chciało już trenować. 

    Na tym etapie kluczowa jest więc cierpliwość i zrozumienie trudności, z jakimi mierzy się zawodnik. Chociaż mogą wydawać się one błahe, sprawi to, że będzie miał poczucie bezpieczeństwa i komfort uczenia się na własnych błędach.

    U12 - U15: TRENER = RODZIC, PRZYJACIEL, POLICJANT 

    Jest to bardzo plastyczna grupa wiekowa. Zawodnicy wchodzą w bardzo wymagającą fazę rozwoju, która niesie wielkie wyzwanie, zarówno dla nich samych, jak i trenera.

    Rośnie znaczenie rówieśników, a zawodnicy zaczynają oceniać swoją wartość poprzez sytuację w drużynie. Jeśli grają, czują się wartościowi, jeśli nie, ich poczucie wartości zacznie spadać. Takie budowanie własnej wartości na samym byciu w składzie jest bardzo niebezpieczne, dlatego rolą trenera jest przekierowywanie uwagi zawodników na działanie (czyli pracę) oraz podkreślanie wartości i znaczenia treningów – jest ich znacznie więcej w porównaniu do meczów. Bardzo ważna jest również komunikacja trenera z zawodnikami, zwłaszcza z tymi, którzy nie grają regularnie (jeśli nie możemy pozwolić sobie na równy podział czasu gry).

    Żeby zapewnić każdemu zawodnikowi jak najlepsze warunki do rozwoju, trener musi pilnować, aby zawodnicy okazywali sobie szacunek. Mogą zdarzyć się sytuacje, kiedy zaczynają odnosić się do siebie w sposób wulgarny lub szukają słabszego, na którym wyładowują swoje frustracje – należy być wyczulonym na takie sytuacje i działać od razu.

    U16 – U21: TRENER = TRENER „ORKIESTRA” 

    Ten przekrój wiekowy ze względu na już prawie ukształtowaną osobowość z jednej strony jest najłatwiejszy do pracy, z drugiej jednak pojawiają się większe wyzwania wychowawcze. Funkcja trenera jest więc najbardziej złożona, bo wymaga spełniania różnych ról, w zależności od potrzeb zawodnika.

    Największe znaczenie na tym etapie ma grupa rówieśnicza, co niesie ze sobą spore wyzwania. Zawodnicy zaczynają być bardzo solidarni ze sobą i działają w grupie, przez co niekiedy trudno wyciągać  wobec nich konsekwencje. Dlatego najlepszym instrumentem wychowawczym stają się rozmowy indywidualne – jeśli chcemy zmienić zachowania grupy, musimy rozpoznać jej liderów i pracować z nimi indywidualnie. 

    Jest to również bardzo trudny okres ze względu na zachodzące zmiany hormonalne, z którymi nie zawsze młodzież sobie radzi (mogą być wybuchowi) i rzadko zdaje sobie z tego sprawę. Trener musi mieć to na uwadze i unikać otwartych konfliktów, szczególnie przy całej grupie. Warto ustalać jasne zasady funkcjonowania w drużynie, przyczyni się to do poczucia bezpieczeństwa. Zawodnicy muszą też mieć poczucie, że jest ktoś, z kim będą mogli otwarcie porozmawiać – a z racji na swoją pozycję trener ma największe szanse zostać taką osobą.

    Trener ma więc trudne zadanie, musi być wyczulony na indywidualne problemy zawodników i wcielać się w różne role. Z jednej strony w kwestii dyscypliny i wychowania – musi być policjantem, jeśli chodzi o pozostałe – wszystko zależy od sytuacji zawodnika – może doradzać, wspierać lub po prostu wysłuchać, co ma do powiedzenia jego podopieczny.

    ZAWSZE TRAKTUJ PROBLEMY ZAWODNIKA POWAŻNIE 

    Odwołując się do słów Alexa Fergusona, należy zdawać sobie sprawę, że trener musi odgrywać wiele ról, dobierając je do zaistniałej potrzeby. Jednak na kształtowanie się psychiki zawodnika wpływa również wiele czynników, na które nie mamy wpływu: środowisko, w którym dorasta, szkoła, a także geny. 

    W idealnym świecie rodzic, trener, klub i szkoła pracują razem na dobro dziecka, natomiast rzeczywistość bywa różna. Większość czasu zawodnicy spędzają jednak poza klubem, gdzie nie mamy wpływu na ich rozwój. Nie może to jednak zniechęcać nas do robienia wszystkiego, co w naszej mocy, aby rozwijali swój potencjał. 

    Najważniejsze, to mieć świadomość, z jakimi trudnościami może zmierzyć się zawodnik w różnym wieku. Dla nich istotne jest, aby ich problemy, były traktowane poważnie, nawet jeśli dla nas wydają się nieistotne. My mamy ten trudny okres dorastania już za sobą, dzieci/zawodnicy przechodzą go po raz pierwszy i czasami nie wiedzą co mają robić, a trener powinien być tego świadomy.

    Łukasz Rutkowski

    Trener przygotowania mentalnego KGHM Zagłębie

    Share article:

    Similar Articles

    Porady treningowe

    Dążenie do doskonałości – jak uczyć zawodnika profesjonalizmu?

    Doskonałość w piłce nożnej nie istnieje, ponieważ jest to gra błędów. Myli się każdy, od trenera poprzez zawodnika, kończąca na sędziach i VAR. Jednak najlepsi graczeCzytaj więcej >

    Psychologia sportu

    Jak motywować młodego zawodnika do pracy i budować jego pewność siebie?

    Jest takie chińskie powiedzenie: „Jeśli nie wiesz, dokąd idziesz, ani jak tam dojść, to jest duża szansa, że tam nie trafisz”. Opisuje ono doskonale sytuacje, zCzytaj więcej >

    Chcesz skorzystać z naszych produktów?

    wystarczy kliknąć przycisk poniżej

    Kup teraz!

    "